MSCI và câu chuyện mở cửa thị trường Việt Nam: tiến bộ rõ ràng, nhưng “vé lên hạng” vẫn chưa chắc chắn

Từ khóa: MSCI, thị trường chứng khoán Việt Nam, nâng hạng thị trường, nhà đầu tư nước ngoài, CCP, nhà môi giới toàn cầu, công bố thông tin tiếng Anh, cải cách thị trường vốn, FTSE MSCI, thanh toán bù trừ

Mở bài

Nếu bạn đang theo dõi thị trường chứng khoán Việt Nam, có lẽ vài tháng gần đây sẽ thấy một chủ đề xuất hiện liên tục: nâng hạng thị trường. Đây không chỉ là câu chuyện về danh xưng, mà còn liên quan trực tiếp đến dòng vốn quốc tế, mức độ hấp dẫn của thị trường và cả kỳ vọng định giá của cổ phiếu.

Mới đây, MSCI – một trong những nhà cung cấp chỉ số có ảnh hưởng lớn nhất thế giới – đã công bố Báo cáo đánh giá khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu năm 2026, trong đó ghi nhận Việt Nam đang tiếp tục đẩy mạnh chương trình cải cách thị trường vốn. Điểm đáng chú ý là MSCI đã thừa nhận nhiều thay đổi quan trọng, nhưng đồng thời cũng chỉ ra rằng vẫn còn không ít “nút thắt” khiến việc tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài chưa thật sự trơn tru.

Nói ngắn gọn: Việt Nam đã đi được một đoạn đường khá xa, nhưng để được MSCI nhìn nhận là thị trường thuận lợi hơn về mặt phân loại, vẫn còn nhiều việc phải làm.

MSCI ghi nhận tiến bộ, đặc biệt ở khâu tiếp cận thị trường

Trong báo cáo mới nhất, MSCI đánh giá Việt Nam đã tăng tốc cải cách trong giai đoạn xem xét. Điểm sáng nổi bật nhất là mô hình nhà môi giới toàn cầu đã được đưa vào áp dụng. Đây là một thay đổi rất được giới đầu tư quốc tế chờ đợi từ lâu, vì nó cho phép nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường mà không cần phải mở tài khoản giao dịch nội địa.

Nghe có vẻ là một chi tiết kỹ thuật, nhưng thực ra đây lại là bước tiến cực kỳ quan trọng. Với nhà đầu tư nước ngoài, mỗi lớp thủ tục bổ sung đều làm tăng chi phí, thời gian và rủi ro vận hành. Khi quy trình được rút gọn, thị trường sẽ trở nên “dễ vào” hơn, gần hơn với thông lệ quốc tế, và tất nhiên là hấp dẫn hơn.

Bên cạnh đó, MSCI cũng xác nhận Việt Nam đã chính thức thiết lập cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), dự kiến vận hành vào đầu năm 2027. Đây là một mảnh ghép rất đáng chú ý, vì CCP thường được xem là nền tảng quan trọng của hệ thống thanh toán bù trừ hiện đại. Khi cơ chế này đi vào hoạt động đầy đủ, nó sẽ hỗ trợ triển khai rộng hơn mô hình giao dịch không yêu cầu nộp tiền trước, giúp thị trường vận hành linh hoạt và an toàn hơn.

Một thay đổi khác cũng được MSCI nhấn mạnh là lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh. Theo kế hoạch, Bộ Tài chính sẽ triển khai theo từng giai đoạn từ ngày 1/1/2025 đến 1/1/2028. Điều này nghe có vẻ “chậm rãi”, nhưng trên thực tế lại rất cần thiết. Vì với nhà đầu tư quốc tế, thông tin không chỉ cần đầy đủ mà còn phải dễ đọc, dễ tra cứu và kịp thời. Minh bạch thông tin luôn là một trong những điều kiện nền tảng để thị trường được đánh giá cao hơn.

Những rào cản vẫn còn đó

Tuy vậy, MSCI không “vẽ hồng” bức tranh của Việt Nam. Báo cáo chỉ ra khá rõ rằng vẫn còn một số rào cản ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường.

Trước hết là giới hạn sở hữu nước ngoài. MSCI lưu ý rằng trong một số ngành kinh doanh có điều kiện, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài vẫn nằm trong vùng từ 0% đến 75%, và nhóm ngành này lại chiếm hơn 10% vốn hóa của thị trường chứng khoán Việt Nam. Điều đó có nghĩa là không ít cổ phiếu đáng chú ý vẫn bị giới hạn room ngoại, làm giảm khả năng phân bổ vốn của các quỹ lớn.

Chưa kể, theo MSCI, nhiều doanh nghiệp niêm yết lớn đã hết room ngoại. Đây là vấn đề không mới, nhưng vẫn luôn gây khó chịu cho nhà đầu tư quốc tế. Vì khi một cổ phiếu hấp dẫn đã kín tỷ lệ sở hữu, dòng tiền nước ngoài dù muốn cũng khó tham gia thêm. MSCI cho biết hơn 1% của rổ chỉ số MSCI Vietnam Investable Market Index vẫn chịu ảnh hưởng từ các giới hạn này.

Ngoài ra, báo cáo còn đề cập đến câu chuyện bình đẳng giữa nhà đầu tư trong nước và nước ngoài. Về nguyên tắc, một thị trường hấp dẫn cần đảm bảo sân chơi tương đối công bằng. Nhưng thực tế, thông tin doanh nghiệp không phải lúc nào cũng có bản tiếng Anh đầy đủ, trong khi quyền tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài vẫn bị ràng buộc bởi các giới hạn sở hữu. Điều đó khiến trải nghiệm đầu tư chưa thực sự đồng nhất giữa hai nhóm nhà đầu tư.

Ngoại hối và thanh toán: vẫn cần thêm độ linh hoạt

Một điểm nữa được MSCI nhắc tới là thị trường ngoại hối. Việt Nam hiện vẫn chưa có thị trường tiền tệ ngoài lãnh thổ (offshore), trong khi giao dịch ngoại hối trong nước vẫn gắn khá chặt với giao dịch chứng khoán cơ sở. So với một số thị trường mới nổi khác, mức độ linh hoạt của Việt Nam vì vậy còn hạn chế.

Đây là vấn đề không phải ai cũng để ý, nhưng với các quỹ đầu tư lớn, khả năng quản trị rủi ro tỷ giá và luân chuyển vốn cực kỳ quan trọng. Nếu cơ chế ngoại hối chưa đủ linh hoạt, chi phí phòng ngừa rủi ro sẽ tăng lên, và điều đó có thể ảnh hưởng đến quyết định phân bổ vốn.

Về thanh toán bù trừ, dù đã có các giải pháp không yêu cầu nộp tiền trước được triển khai, MSCI vẫn cho rằng thị trường cần chờ đến khi mô hình CCP hoạt động đầy đủ vào năm 2027. Nói cách khác, Việt Nam đã khởi động đúng hướng, nhưng chưa đi đến đích cuối cùng.

Bên cạnh đó, MSCI cũng ghi nhận giao dịch chuyển nhượng ngoài sàn đã có cải thiện sau một số điều chỉnh gần đây. Tuy nhiên, vẫn còn những giao dịch phải để Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam xem xét hồ sơ trước khi thực hiện. Điều này cho thấy quá trình cải cách đã có tiến bộ, nhưng chưa hoàn toàn tháo gỡ hết các lớp thủ tục.

Kỳ vọng nâng hạng: câu chuyện vẫn còn phụ thuộc vào đánh giá ngày 24/6

Điểm rất đáng lưu ý là báo cáo lần này của MSCI chủ yếu tập trung vào điều kiện tiếp cận thị trường, chứ chưa phải câu trả lời cuối cùng cho câu chuyện nâng hạng. Tâm điểm thật sự của giới đầu tư hiện nay là báo cáo phân loại thị trường thường niên năm 2026, dự kiến công bố vào rạng sáng ngày 24/6.

Đây mới là tài liệu có tác động trực tiếp hơn đến triển vọng thị trường Việt Nam được nâng hạng hoặc được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng. Vì thế, có thể hiểu báo cáo lần này giống như một bản “điểm danh tiến độ”, còn báo cáo ngày 24/6 mới là nơi thị trường chờ một tín hiệu rõ ràng hơn.

Nói theo cách dễ hiểu: Việt Nam đang làm rất nhiều việc đúng, nhưng MSCI thường không chỉ nhìn vào việc “đã làm”, mà còn nhìn vào việc đã chứng minh hiệu quả trên thực tế hay chưa. Cải cách trên giấy tờ là một chuyện, vận hành trơn tru, ổn định và nhất quán lại là chuyện khác.

Kết luận

Nhìn tổng thể, báo cáo mới nhất của MSCI cho thấy một thông điệp khá cân bằng: Việt Nam đang tiến bộ rõ rệt trong cải cách thị trường vốn, nhưng vẫn còn những điểm nghẽn cần thời gian để xử lý. Việc triển khai mô hình nhà môi giới toàn cầu, xây dựng CCP và mở rộng công bố thông tin tiếng Anh là những bước đi rất tích cực, cho thấy quyết tâm hội nhập với chuẩn mực quốc tế.

Tuy nhiên, những hạn chế về room ngoại, minh bạch thông tin, thị trường ngoại hối và cơ chế thanh toán vẫn là các vấn đề khiến nhà đầu tư quốc tế phải cân nhắc. Vì vậy, câu chuyện nâng hạng vẫn chưa thể được xem là “xong việc”, mà mới chỉ đang đi vào giai đoạn quan trọng nhất.

Với nhà đầu tư, điều đáng theo dõi không chỉ là kết quả phân loại của MSCI, mà còn là cách Việt Nam tiếp tục biến các cải cách này thành thực tế vận hành. Nếu làm được điều đó một cách bền bỉ, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ không chỉ hấp dẫn hơn trong mắt MSCI, mà còn hấp dẫn hơn trong mắt dòng vốn toàn cầu nói chung.